मेथीची भाजी (काही अनुभवलेलं ...)

 मेथीची भाजी 

(काही अनुभवलेलं ...)

                     तीन दिवसांचा उत्खनन दौरा संपवून आज सकाळीच घरी परतले . गेले तीन दिवस घरी नसल्याने घरात भाजी नसणार हे गृहीतच होते . डोक्यात विचार चालू होते , काय स्वयंपाक करावा आज ? विचार करता करता एकदम आठवले , मी माझ्या बालकनीतील कुंड्यांमध्ये मेथी लावलेली होती आणि जातांना काळजी वाटत होती , मी गेल्यावर मेथीला नियमित पाणी घातले जाईल ना , की मी आल्यावर मला वाळलेली मेथी बघायला मिळेल ? हे आठवताक्षणी मी बालकनीकडे धाव घेतली . छान हिरवीगार मेथी बघायला मिळाली आणि माझा जीव भांड्यात पडला . खरंतरं ती मेथी बघून एक आगळाच उत्साह संचारला माझ्यात ! ठरलेच माझे , आज सगळ्यात पहिल्या दोन कुंड्यामधील मेथी काढून तीच भाजी करायची . पुढे लागोलाग विचार आला , बऱ्याच दिवसांपासून ठरविलेले पोपटी भाजीचे लिखाणही करावे . आणि केली ही सुरवात , सगळी आवरा आवारी झाल्यावर . 

                       आधी कुंडीतील मेथीची गोष्ट सांगते . खरंतरं माझ्याकडे झाडे लावायला , कुंड्या ठेवायला जागा नसल्यातच जमा आहे . पण त्यातल्या त्यात पाच-सहा छोट्या-मोठ्या कुंड्या आणून त्यात काही-बाही लावत असते . बरीच लोकं घरी लागणारा सगळा भाजी-पाला आपापल्या घरीच बागेत , गच्चीवर , बालकनीत वगैरे लावतात . या टाळेबंदीत तर याचे फारच महत्व वाटले . मलाही वाटले आपणही थोडे फार लावावे , मेथी-कोथिंबीर तरी निदान . तसा प्रयत्नही केला पण अर्थातच तो फसला . टमाटे मात्र छान उगवून आले आणि चौदा-पंधरा लाल चुटुक टमाटे सुद्धा मिळाले मला . छान होता हा प्रवास सगळं रोप उगविण्यापासून ते छोटे-छोटे टमाटे लागून ते मोठे आणि छान लाल चुटुक होईपर्यंतचा ! रोज उत्सुकता असे बघण्याची . 

                         दोन-तीन महिन्यापूर्वी मी आरोग्य तपासण्या करून घेतल्या . त्यात काही गोष्टी इकडे तिकडे असल्याचे लक्षात आले . मग त्यावर उपचार म्हणून डॉक्टरांनी बरेच सल्ले दिले . त्यातील एक म्हणजे चमचाभर मेथी एक ग्लास पाण्यात भिजून ठेवायची आणि सकाळी ते पाणी प्यायचे . आता ते पाणी प्यायल्यावर त्या मेथीचे काय करायचे हा प्रश्न उभा राहिला पण लगेच त्यावर तोडगाही सुचला . ती मेथी फोडणीत घालायची आणि त्याप्रमाणे करू लागले . पण एका  दिवशी फोडणी नव्हती . मग अशा दिवशी ती मेथी संध्याकाळ पर्यंत तशीच पडून राहिली आणि त्याला छान मोड आले . ते पाहून मनात विचार आला , ही मोड आलेली मेथी कुंडीत लावली तर छान उगवेल . एकदा करून तर पाहू प्रयोग आणि त्याप्रमाणे केलेही . झालेही तसेच दोनच दिवसात छान मेथी उगवून आली ! मग काय नादच लागला मला . ज्या दिवशी फोडणी नाही , त्या दिवशीची मेथी कुंडीत . घरातील छोट्या-मोठ्या कुंड्या , प्लास्टिकचे डबे एक एक करत बाहेर येऊ लागले . माझी मेथीची शेतीच सुरु झाली . अगदी ब्रह्मानंदच ! एक दैवी आनंदच जणू त्या रूपाने माझ्या आयुष्यात आला . 

                           रोज सकाळी उठले की बालकनीत जायची एक तीव्र ओढ लागलेली असते , हा हिरवागार आनंद अनुभवण्यासाठी . अगदी नुकतेच मातीच्या वर येऊ पाहाणारे रोप ते पूर्ण वाढ झालेली मेथी पर्यंत जवळ-जवळ सात-आठ वेगवेगळ्या वयाची मेथी आणि त्यांची वाढ एकाच वेळी बघायला मिळते . अगदी अवर्णनीय असतो हा सोहळा दररोज ! अगदी पहिल्यांदा जेव्हा तो कोंब मातीच्या वर येण्याचा प्रयत्नात होता , तेव्हा मला फारच काळजी वाटे , सही सलामत बाहेर येतील ना ? की त्या मातीचे वजन न पेलवल्याने खालीच दबून जाईल ? पण ते बरोब्बर त्या मातीला रेटून बाहेर येते आणि छान इवली इवली दोन पानं वाऱ्यावर डोलू लागतात आणि त्यांच्या सोबत मी सुद्धा !

                         हे सगळे चालू असतांना , एक दुसराच विचार मनात सारखा येत होता . अकस्मात हा दैवी हिरवागार आनंद आयुष्यात आला . पण याचे कारण काय , तर शरीरात झालेला थोडासा बिघाड . हे सगळे समजले तेव्हा मी बेचैन , अस्वस्थ आणि उदास पण झाले . काय करावे कळेना . हे सगळे इतक्या लवकर होईल हे अपेक्षितच नव्हते मला . कारण नियमित व्यायाम , जेवण-खाण वेळच्यावेळी आणि शक्य तितके आरोग्य वर्धक , बाहेरचे खाणे अगदी खूपच गरज असेल तेव्हाच असते . मग थोडा विचार केल्यावर वाटले , हा सगळा टाळेबंदीचा परिणाम असावा . कारण घरातल्या-घरात किती ती हालचाल होणार ? बराच वेळ एका जागी बसूनच जात असे . तरी सकाळ संध्याकाळ मी अगदी वेळ लावून घरातल्या-घरात चालत होतेच . पण अर्थातच फरक होणारच बाहेर आणि घरात चालण्यात . घरात जागा कमी , त्यामुळे वेगावर परिणाम . पण त्या निमित्ताने घरातल्या-घरात किती पावलं चालता येते ते नीट कळले म्हणजे पाठच झाले . माझेच नाही तर बऱ्याच लोकांकडून हा घरातल्या-घरात चालण्याचा अनुभव ऐकायला मिळाला . असो . 

                           शेवटी विचार केला व्हायचे ते होऊन गेले . आता यातून बाहेर कसे पडता येईल यावर विचार आणि त्या दृष्टीने वाटचाल करावयास हवी . मग रोजच्या जेवणखाण्याचे नियम पळून , हा मेथीचे पाणी पिण्याचा नवीन उपक्रम चालू केला . तसेच वर उल्लेख केल्याप्रमाणे मेथीची शेतीच सुरु झाली . पण या सगळ्यात मी फारच गुंतून गेलेय . वाटले हा शरीरात झालेला बिघाड म्हणजे फक्त निसर्गाने दिलेली एक सूचना आहे . "निसर्गापासूनचे अंतर थोडे वाढले आहे , ते कमी करण्याची गरज आहे ." आणि निसर्ग म्हणजे हिरवागार आनंदी आनंद ! मग हा आनंद अनुभवायला कशाला कंजुषी करायची ? मग सगळे सोप्पे वाटू लागले , खरंतरं हे सगळे आवडायलाच लागले . दररोज मेथी भिजत घालायची , सकाळी ते पाणी प्यायचे , मेथी आठवणीने फोडणीत घालायची , फोडणी नसेल तेव्हा ती मेथी तशीच बारा तास झाकून ठेवायची . मोड आले की कुंडीत पेरायची आणि गरजेप्रमाणे पाणी घालायचे नियमित . जादू झाल्यासारखे हळूहळू पहिली दोन पानं मातीच्यावर येतात आणि पुढे पुढची येतात . माझ्या शब्दात सांगायचे तर हिरव्यागार आनंदाची उधळण ! काही मेथीच्या रोपावर फुलं सुद्धा आली . यानिमित्ताने ती सुद्धा नीट जवळून बघता आली . फारच वेगळी आणि गोड असतात ही फुल . मला बरीचशी भुईमुगाच्या फुलांसारखी वाटतात ही फुलं आकाराने . अर्थातच माप आणि रंग दोघांचा वेगळा . भुईमुगाचे छान पिवळेधम्म तर मेथीचे पांढरेशुभ्र ! 

                        आता मेथीच्या भाजीची माझी ही आगळी-वेगळी गोष्टच खूप लांबली . त्यामुळे मेथीच्या खास खान्देशी पाककृती अर्थातच पुढच्या भागात सांगेन . पण अजून माझा एक अनुभव इथे सांगावासा वाटतोय . तो सांगते . मध्यंतरी आमचा कविता वाचनाचा कार्यक्रम झाला , बहिणा बाईंच्या स्मृती दिनानिमित्त . फक्त त्यांच्याच कविता वाचायच्या होत्या . यापूर्वी मी कधीही कविता वाचन केले नव्हते आणि मला ते कठीण सुद्धा वाटत होते . त्यामुळे मी त्यात भाग न घेण्याचे ठरविले . याच निमित्ताने अजून एक कार्यक्रम होता , त्यात माननीय व . पु . होले सर बोलणार होते . एक छान पर्वणीच होती माझ्याकरिता ! टाळेबंदीचा एक छान फायदा . बरेचसे कार्यक्रम ऑनलाईन होतात . हाही कार्यक्रम ऑनलाईन असल्याने मला त्यात उपस्थित राहण्याची संधी मिळाली . त्यात सरांनी बहिणाबाईंच्या "माहेरची वाट" या कवितेचा काही भाग सादर केला आणि त्यावर सविस्तर बोलले सुद्धा . मग मात्र मला राहवेना , वाटले ही कविता फारच सुंदर आहे , ती परत वाचायला मिळायला हवी . मग त्यासाठी प्रयत्न सुरु केले आणि एका मैत्रिणी कडून त्यांच्या सगळ्याच कवितांची पी डी एफ फाईलच मिळाली . त्यात हीच नव्हे तर सगळ्याच कविता आहेत . अगदी अधाश्या सारख्या एकेक कविता वाचतच गेले आणि पुरती हरवून गेले त्यात . सगळ्याच कविता एका पेक्षा एक सरस . निसर्गाशी जोडणाऱ्या , निसर्गाकडे बघण्याची एक निराळीच दृष्टी देणाऱ्या ! पण त्यांची एक कविता "देव अजब गारुडी" ही कविता , मला इतकी आवडली की माझ्याही नकळत मी फोन हातात घेतला आणि त्या कार्यक्रमात सहभागी होण्यासाठी मी माझे नाव दिले माझेच मला कळले नाही . आणि ही कविता मी त्या कार्यक्रमात सादर सुद्धा केली . या माझ्या मेथी उपक्रमाच्या निमित्ताने ती कविता मी अगदी रोज अनुभवते , जगते ! माझे अहोभाग्यच ! बहिणाबाईंची तीच लेवा गणबोलीतील कविता तुमच्यासाठी सुद्धा इथे देतेय . नक्की वाचा आणि त्या नैसर्गिक आनंदाचा अनुभव घ्या !

देव अजब गारुडी 

धरित्रीच्या कुशीमधे 

बीयबियाणं निजली 

वर पसरली माती 

जशी शाल पांघरली 

बीय डरारे भुईत 

सर्व कोंब आले वर 

गहिवरलं शेत जसं 

अंगावरती शहारं 

ऊनवाऱ्याशी खेळता 

एका एका कोंबातून 

प्रगटली दोन पानं 

जशी हात ती जोडून 

टाळ्या वाजवती पानं 

दंग देवाच्या भजनी 

जशी करती करुणा 

होऊ दे रे आबादानी 

दिसमासा होय वाढ 

रोप झाली आता मोठी 

आला पिकाला बहर 

झाली शेतामध्ये दाटी 

कशी वाऱ्यानं डोलती 

दाणे आले गाडी गाडी 

देव अजब गारुडी 

देव अजब गारुडी 

बहिणाबाई चौधरी 

(लेवा गणबोलीतील कविता )

© आनंदी पाऊस 

(काही अनुभवलेलं ...)

२९ ऑक्टो २०२१

मेथीचे फुल 

पहिली दोन पानं उगवलेली रोपं 

त्यापेक्षा थोडी मोठी झालेली रोपं 

पूर्ण वाढ झालेली मेथी 

वेगवेगळ्या टप्प्यात वाढ झालेली रोपं